Gullforði heimsins
Bestu áætlanir sem nú liggja fyrir benda til þess að um 212.582 tonn af gulli hafi verið unnin í gegnum tíðina, þar af um tveir þriðju frá 1950. Þar sem gull er nánast óslítandi þýðir þetta að næstum allur þessi málmur er ennþá til í einu eða öðru formi. Ef öllu hreinu gulli sem talið er að hafi verið unnið úr jörðu væri staflað upp í jafnhliða tenging, þá myndi hver hlið hans aðeins mælast um 22 metrar.
Heildarstofn ofanjarðar (í lok árs 2023): 212.582 tonn:
- Skartgripir ~96.487 t, 45%
- Stangir og mynt ~47.454 t, 22%
- Seðlabankar ~36.699 t, 17%
- Annað ~31.943 t, 15%
- Þekktur forði ~59.000 t
Gull er mjög takmörkuð auðlind
Á hverju ári vinna gullnámur um 3.000 tonn sem þýðir að miðað við núverandi tækni þá mun allt gull sem vitað er um í jöðu vera uppurið á innan við 30 árum og er þá gert ráð fyrir frekari gullfundum.
Sem betur fer þá er talið að yfir 98% af öllu gulli sem hefur verið tekið úr jörðu sé enn til. Gull eyðist ekki, né fellur á það. Það þýðir að gull verður áfram notað í viðskiptum, tækni, læknavísindum og til smíða á meistarastykkjum til að prýða mannskepnuna og okkar helgustu staði, þó takmarkað magn af gulli sé unnið úr jörðu. Takmörkuð gullframleiðsla í framtíð mun að sjálfsögðu þýða að eftirspurn umfram framboð mun aukast verulega – það ætti að hafa þau áhrif að gullverð mun halda áfram að hækka, enda framboð og eftirspurn einn helsti áhrifavaldur á þróun gullverðs.
Eru enn ónýttar gullauðlindir?
Undanfarna tvo áratugi hefur hægt verulega á uppgötvun nýrra gullauðlinda. Allan seinni hluta 20. aldar voru uppgötvanir á gullæðum með áætlaðar auðlindir upp á 10 milljónir troy únsa eða meira, nokkuð algengar.
Þótt enn finnist nýjar gullæðar verða uppgötvanir á umfangsmiklum gullauðlindum sífellt fátíðari. Af þeim sökum kemur stærstur hluti gullframleiðslu heimsins í dag úr eldri námum sem hafa verið í rekstri áratugum saman. Þetta skýrist að hluta til af minni fjárfestingu námufyrirtækja í leit að nýjum gulllindum, en jafnframt af því að líklega eru fáar stórar, óuppgötvaðar gullæðar eftir í heiminum.
Einnig er mikilvægt að hafa í huga að heildarmagn gulls í jarðskorpunni er ekki það sama og það magn sem hægt er að vinna með hagkvæmum hætti. Nær öruggt er að verulegar gullauðlindir leynast djúpt undir yfirborði jarðar, en þær eru svo djúpt að hvorki er unnt að finna þær né vinna með núverandi tækni.
Að sama skapi eru þekktar gullauðlindir á Suðurskautslandinu sem ólíklegt er að verði nokkru sinni unnar vegna erfiðra veðurskilyrða álfunnar og þeirra áskorana sem þykkur ísinn skapar.
Einnig er töluvert magn gulls í höfunum sem ekki er unnt að vinna með hagkvæmum hætti. Hluti þess er bundinn í hafsbotninum en annað er uppleyst í sjónum í svo litlu magni að vinnsla þess er óraunhæf.
Módel af hnignun gullframleiðslu
Vegna þess að ekkert algert mat er til á því hversu mikið af gulli er eftir í heiminum til að vinna, er ómögulegt að vita nákvæmlega hversu lengi núverandi forði endist. Það eru þó nokkrar leiðir til að áætla tímalínuna þar sem gullframleiðsla gæti minnkað.
Eitt aðalhugtakið í þessari viðleitni er þekkt sem
„hámarksgull“. Hámarksgull er skilgreint sem sá punktur þar sem alþjóðleg gullframleiðsla nær hæsta sögulegu punkti. Það eru deilur um hvenær toppur gulls mun raunverulega eiga sér stað, en flestar áætlanir gera ráð fyrir því á næsta áratug. Sumir halda að við séum þegar komin yfir þetta stig. Eftir að hámarki gulls er náð mun alþjóðleg framleiðsla gulls smám saman minnka þar til allar innstæður sem hagkvæmt er að nýta hafa verið unnar.
Þrátt fyrir að á árunum strax eftir hámark gulls munum við líklega ekki sjá stórkostlegan samdrátt í framleiðslu, getur eyðing helstu námustaða valdið því að framleiðsla minnki verulega innan nokkurra áratuga. Á núverandi vinnsluhraða telja sumir sérfræðingar að Suður-Afríka, sem er einn stærsti gullframleiðandi í heiminum, gæti orðið uppiskroppa með aðgengilegt gull innan 40 ára.
Hversu löngu áður en gull klárast og hvað gerist þá?
Byggt á þekktum forða, benda áætlanir til þess að gullnámur geti náð því marki að vera efnahagslega ósjálfbærar árið 2050, þó að nýjar æðauppgötvanir muni líklega ýta þeirri dagsetningu eitthvað fram í tímann. Ný tækni gæti einnig gert það mögulegt að vinna úr þekktum forða sem nú er ekki hagkvæmt að vinna, en það er ólíklegt að stórfellt gullnám muni halda áfram fram yfir árið 2075 án þess að annað hvort miklar framfarir í námutækni eða uppgötvun á óþekktum stórfelldum gullauðlindum eigi sér stað.
Einn er sá kostur sem gull býr yfir umfram aðrar óendurnýjanlegar auðlindir eins og olíu, er að það er hægt að endurvinna það. Með öðrum orðum, „gull hefur klárast“ er í raun ekki fullnægjandi lýsing á því sem gerist þegar gullnámur hætta að framleiða, heldur mun gulliðnaðurinn breytast úr námuvinnslu yfir í endurvinnslu, sem gerir það mögulegt að endurvinna gullframboð á heimsvísu.
Þökk sé miklu magni af gulli sem notað er í rafeindatækni, sem almennt er litið á sem einnota, eru tilraunir til að endurnýta gull sem unnið er úr rafeindaúrgangi þegar komnar vel á veg. Endurvinnsla verður hins vegar að verða talsvert skilvirkari til að mæta þörfum gullmarkaðarins á heimsvísu þar sem mikið magn af gulli endar enn á urðunarstöðum á hverju ári.
Einn þáttur í eyðingu gullnáma sem mjög erfitt er að spá fyrir um er hvernig það mun hafa áhrif á verð á gulli.
Ef eftirspurn heldur áfram að aukast á meðan tiltækt framboð staðnar, myndi grundvallarhagfræðileg kenning um framboð og eftirspurn benda til þess að verð hækki verulega í framtíðinni.
Sem betur fer hefur gull ekki klárast enn og er það almennt talinn skynsamlegur fjárfestingarkostur fyrir alla fjárfesta. Kauptu gull í dag með reglubundnum sparnaði í gulli í gegnum Auvesta Edelmetalle eða beint af vefverslun Gullmarkaðarins.
